|
"Lehçe-i Osmaniye" adlı kitapta "Gümrük"
kelimesi, Rumca'dan alınmış ve emtiaya
ilişkin rüsumun idare
mahallinin ismidir diye
tanımlanmış ise de, "Gümrük" kelimesinin
Rumca'dan alınma olmayıp, Latince'de
ticaret manasına
gelen "Commercium" kelimesinden alınmış
olduğu anlaşılmaktadır.
Zira,
gümrük resminin ticaret eşyasından
alınan bir vergi olduğu gözönüne
alındığında, kelimenin manaya uygunluğu
ortaya çıktığından, bu adlandırmanın
esasen daha uygun bulunduğu açıktır.
Fransızlar "Gümrük"e "Douane" derler.
İtalyanca "Dogana" kelimesinden
alınmıştır ki, Venedik ve Cenova
Cumhuriyetinin Birinci Hakimi'nin ünvanı
olan "Doge" adına, hazineye gelir temin
etmek için, Venedik'te uygulamaya
konulan verginin ismi olmuştur.
Venedikliler Ortaçağ'da ticarette büyük
gelişme kaydettikleri zaman, bu rüsum
uygulamaya konulmuş ve giderekten
"Gümrük" kelimesi, hem idarenin ismi (ism-i
mekan) ve hem de verginin ismi (ism-i
fiil) olarak kullanılmaya
başlanılmıştır.Zamanının ünlü
yazarlarından Veyh'in sözlerine göre "Douane"
kelimesi, gerek Farisi ve gerekse Arabi
"Divan" kelimesinin aynısı olup,
Ortaçağ'da Arap gümrüklerine gelen
ticari emtiaya ilişkin rüsumun
alınmasına memur edilen görevlilerin
tamamı anlamına gelen ve "Divan"
şeklinde adlandırılan bu ibarenin, o
zamanki Latince'ye "Dogan"a şeklinde
geçtiği ve oradan da Fransızca'ya "Douane"
şeklinde geçerek, dillere yerleşmiş
bulunduğu anlaşılmaktadır. |
